Profesor Maciej Gustaw Kaczmarski

 

Ryzyko powstania uczulenia na białka mleka krowiego i/ lub inne alergeny pokarmowe, zależy od wieku dziecka i predyspozycji do rozwoju alergii zarówno osobniczych, jak i rodzinnych.

Prof. dr hab. n. med. Maciej Kaczmarski

Zbyt  wczesny  lub  zbyt  późny  kontakt  organizmu  niemowlęcia   z   obcym   białkiem   (alergenem)   może zwiększyć ryzyko uczulenia na białka mleka  krowiego,  białka  jaja  i  inne  pokarmy  pozamleczne, stosowane w żywieniu niemowląt. Dlatego zgodnie z aktualnymi zaleceniami kontakt z alergenami pokarmowymi winien mieć miejsce pomiędzy 4. i 6. miesiącem życia niemowlęcia.

Zalety karmienia naturalnego


Mając na względzie skład biologiczny i właściwości ochronne mleka kobiecego zaleca się  karmienie  naturalne  niemowląt  przez  okres  minimum  pierwszych  4.  do  6.  miesięcy po urodzeniu. Mleko kobiece zawiera bowiem  znaczące  ilości  elementów  odporności,  zarówno  specyficznej  –  komórkowej  (makrofagi,     limfocyty),     niespecyficznej     (lizozym,  laktoperoksydaza,  laktoferryna),  jak  i  humoralnej  (immunoglobuliny  A,  G,  M),  które  są  porównywalne  ze  stężeniem  tych składników we krwi matki. Dla     noworodka     najważniejsze     jest     dostarczanie   wraz   z   pokarmem   matki   wydzielniczej   immunoglobuliny  A  (sIgA),  której  w  momencie  porodu  organizm   noworodka   jeszcze   nie   produkuje.   Dziecko   otrzymuje tę immunoglobulinę wytwarzaną przez gruczoł piersiowy  najpierw  z  siarą,  a  następnie  z  mlekiem  matki.  Immunoglobulina A pokrywa i uszczelnia przede wszystkim błony śluzowe przewodu pokarmowego dziecka jako tzw.  szminka  immunologiczna.  Chroni  ona  bezbronny  jeszcze organizm przed inwazją bakterii i wirusów, a także przed  penetracją  obcych  antygenów,  przenikających  do  krwi przez fizjologicznie niedojrzałą „barierę śluzówkową” przewodu pokarmowego.

Czy  karmienie  naturalne  całkowicie  chroni  niemowlę  przed rozwojem procesu alergicznego?

Dane  z  dziedziny  epidemiologii  i  immunologii  klinicznej  wskazują,  że  działania  w  zakresie  profilaktyki pierwotnej  zalecane  w  grupie  wysokiego  ryzyka  rozwoju alergii (rodzinne obciążenie dziecka chorobą alergiczną),  do  których  należy  m.in.  karmienie  naturalne  –  nie  zawsze  chronią  te  niemowlęta  przed  rozwojem  procesu  alergicznego.  W  przypadku  dzieci,  u  których  dojdzie  do  zachorowania,  karmienie  naturalne  wydaje  się   jedynie   opóźniać   pierwszą   manifestację   alergii   pokarmowej lub wpływać na złagodzenie objawów klinicznych tej choroby.Zgodnie    z    aktualnymi    wytycznymi,    zarówno kobietom w okresie ciąży, jak i laktacji, zaleca się racjonalne odżywianie, gdyż śladowa    ilość    alergenów    pokarmowych,    które  mogą  dostać  się  do  wód  płodowych  (ciąża) lub do mleka kobiecego (laktacja) ma sprzyjać  rozwojowi  tolerancji  zdecydowanej  większości nowonarodzonych dzieci. Z  praktycznych  obserwacji  klinicznych  wynika jednak, że dziecko karmione wyłącz-nie  piersią  może  niekiedy  reagować  na  nie-które   pokarmy   spożywane   przez   matkę   w trakcie laktacji (mleko, przetwory mleczne, jaja, owoce cytrusowe, orzechy i in.). Jedną   z   pierwszych   obserwacji   klinicznych   w   tym   zakresie  poczynił  w  1983  roku  Gerrard.  Powiązał  on  objawy alergiczne, występujące w grupie 73. kanadyjskich niemowląt karmionych wyłącznie piersią, ze spożywaniem przez  maki  karmiące  szeregu  produktów  pokarmowych.  Pokarmami  wiązanymi  z  wystąpieniem  objawów  klinicznych  u  niemowląt  były:  mleko  krowie  (83,5  proc.),  jaja  kurze  (15,0  proc.),  owoce  cytrusowe  (10,6  proc.),  ziarno  pszenicy (8,2 proc.), czekolada (2,7 proc). Niektóre   niemowlęta   z   badanej   grupy   przejawiały   objawy     kliniczne     nadwrażliwości     pokarmowej     już     w  pierwszych  godzinach  lub  dniach  po  urodzeniu  (11,1  proc.).  Objawy  alergiczne  w  wystąpiły  w  najwyższym  odsetku  w  wieku  pomiędzy  2.  a  4.  miesiącem  życia  (37,7  proc.) oraz 2. a 4. tygodniem życia (33,5 proc.). W drugim półroczu  życia  objawy  alergiczne  wykazywało  17,7  proc.  niemowląt.

Eksperci zalecają, aby e żywieniu dziecka do ukończenia 1. roku życia nie stosować pełnego mleka krowiego, ze względu na różnice w składzie mleka kobiecego i krowiego.

Obraz  kliniczny  alergii  pokarmowej  u  tych  dzieci  był  indywidualnie  zróżnicowany  i  nie  różnił  się  charakterem  objawów  od  obrazu  klinicznego  występującego  w  alergii  na  białka  mleka  krowiego  u  dzieci  karmionych  sztucznie  od urodzenia.
Najczęstsze   dolegliwości   związane   z   nadwrażliwością   pokarmową  dotyczyły:  przewodu  pokarmowego  (kolka  –  33,3 proc., wymioty – 23,2 proc., biegunki- 21,9 proc.), układu oddechowego (nieżyt nosa – 21,9 proc., obturacja oskrzeli – 17,8 proc.), skóry (zmiany wypryskowe – 15,0 proc., pieluszkowe zapalenie skóry – 4,1 proc., pokrzywka – 2,7 proc.).
Podobne   wyniki   uzyskali   Kaczmarski   i   Eliasiewicz   w badaniu przeprowadzonym w latach 2000-2005 w grupie 97. polskich niemowląt karmionych wyłącznie piersią, które wykazywały objawy alergiczne. U 90 proc. badanych potwierdzono  jednoczesne  występowanie  objawów  klinicznych z dwu lub trzech układów.

Najczęstszym   przejawem   alergii   pokarmowej   były   objawy z układu oddechowego (34,0 proc.), w tym: sapka (przewlekły  nieżyt  błony  śluzowej  nosa,  bez  wydzieliny),  obturacyjne zmiany oskrzelowe oraz pojawiający się napadowo, suchy kaszel.
Badania  wykazały  także,  że  układem  najwcześniej  reagującym  na  proces  alergizacji  u  niemowląt  karmionych  naturalnie  był  przewód  pokarmowy  (30,0  proc.).  Stwierdzanymi  objawami  z  tego  układu  były:  utrzymujący się długotrwale niepokój dziecka, uporczywe ulewania  i/lub  wymioty,  luźne  stolce  (sporadycznie  zaparcia),  postępująca utrata łaknienia, zaburzenia przyrostu masy ciała.
Dolegliwości  skórne  dotyczyły  25,0  proc.  badanych  niemowląt.   Objawy   charakteryzowała   duża   zmienność   nasilenia  i  lokalizacji  zmian  skórnych.  Przybierały  one  charakter grudkowo-pęcherzykowy z tendencją do sączenia,   odczynu   rumieniowego   skóry,   nasilonego   świądu   Lokalizacja tych zmian dotyczyła: policzków, płatków usznych, zgięć łokciowych i kolanowych i odpowiadała morfologicznie atopowemu zapaleniu skóry u niemowlęcia.
Wymienione objawy obserwowano u większości dzieci z  badanej  grupy  pomiędzy  4.  tygodniem  a  4.  miesiącem  życia.

Jak  postępować  w  sytuacji,  kiedy  podejrzewa  się  związek  pomiędzy  sposobem  odżywiania  się  matki,  a  objawami  klinicznymi  występującymi  u  dziecka  karmionego wyłącznie piersią?

Gdy niemowlę karmione wyłącznie piersią prezentuje objawy  nadwrażliwości  pokarmowej,  objawy  alergiczne  narastają  sukcesywnie  i  z  każdym  karmieniem  piersią  pogarsza  się  jego  stan  kliniczny  –  wskazane  jest  wtedy,  wdrożenie procesu diagnostycznego i ewentualne zastosowanie diety eliminacyjnej u matki karmiącej.
Cel  diagnostyczny:  potwierdzenie  lub  wykluczenie  związku  przyczynowo-skutkowego  pomiędzy  sposobem  odżywiania się matki, a objawami alergicznymi występującymi u dziecka karmionego wyłącznie piersią.
Postępowanie  diagnostyczne  –  zakres  i  sposób  prowadzenia  diagnostycznej  diety  eliminacyjnej  u  matki  karmiącej ustala lekarz!
Na okres 2.-4. tygodni należy wyeliminować z diety matki karmiącej   produkt   pokarmowy   wiązany   z   wystąpieniem   objawów u dziecka. Najczęściej branymi pod uwagę produktami  są:  mleko  i  jego  pochodne,  jajka,  niektóre  owoce  (np.  cytrusy, jabłka), niektóre warzywa (np. marchew, por, seler).

Jeśli  zastosowanie  diagnostycznej  diety  eliminacyjnej  u matki karmiącej nie przynosi poprawy stanu klinicznego dziecka,   matka   powinna   powrócić   do   zrównoważonej   diety  ogólnej.  Dziecku  należy  wówczas  wdrożyć  leczenie  farmakologiczne,  kierując  się  charakterem  narządowych  objawów  klinicznych.  Jeśli  w  wyniku  zastosowania  diety  eliminacyjnej   przez   matkę   karmiącą   piersią   nastąpiła   u dziecka zauważalna poprawa kliniczna (złagodzenie lub całkowite  ustąpienie  objawów),  po  około  2.  tygodniach  stosowania  diety  eliminacyjnej  –  w  celu  jednoznacznego  rozstrzygnięcia   diagnostycznego   –   matka   powinna   co   2-3 dni wprowadzać do diety kolejno każdy z eliminowanych  pokarmów.  Wystąpienie  nawrotu  objawów  u  dziecka  wskaże wówczas produkt pokarmowy, który należy czasowo wyeliminować  z  diety  matki  (do  końca  okresu  wyłącznego  karmienia piersią).

Zasady stosowanie diety eliminacyjnej przez kobietę karmiącą niemowlę wyłącznie piersią z objawami alergicznymi o potwierdzonym związku ze sposobem odżywiania się matki

Eliminacja  z  diety  matki  karmiącej  piersią  produktów   nabiałowych   (źródła   białka)   czyli  mleka  i  przetworów  mlecznych  lub  białka  jaja  wymaga  substytucyjnego  wprowadzenia     innego     białka     zwierzęcego.    
W tym celu wykorzystuje się różne gatunki mięsa. W przypadku alergii na białka mleka krowiego  powinno  to  być  np.  mięso  wieprzowe,  drobiowe,  królicze,  wyłączeniem  cielęciny i wołowiny. W celu pokrycia dobowego zapotrzebowania na wapń, kobieta  karmiąca  piersią,  która  eliminuje  z  diety  mleko  i produkty mleczne, powinna otrzymywać: preparat wapnia (800-1000 mg/dobę) oraz witaminę D3 (400 IU/dobę). Można  również  rozważyć  podanie:  magnezu,  żelaza,  nie-których innych witamin.
Dieta  eliminacyjna  matki  karmiącej  piersią  powinna  być zbilansowana jakościowo i ilościowo. Skład takiej diety powinien być ustalany z lekarzem leczącym dziecko, najlepiej  z  pomocą  dietetyka.  Właściwe  zbilansowanie  diety  eliminacyjnej  powinno  chronić  matkę  karmiącą  przed  niedożywieniem i pogorszeniem jej stanu ogólnego.
Należy pamiętać, że w okresie laktacji, który jest szczególnym wyzwaniem biologicznym dla organizmu kobiety
karmiącej  dziecko,  zaleca  się  dodatkowe  wzbogacenie  jej  diety o 12-15 g białka i 500 kcal/ dobę. To zalecenie należy również  uwzględnić  w  składzie  jakościowo-ilościowym  proponowanej diety eliminacyjnej.
Z  doświadczenia  praktycznego  wynika,  że  mimo  długotrwałego  stosowanie  diety  eliminacyjnej  przez  matkę  karmiącą  piersią,  zazwyczaj  nie  dochodzi  do  całkowitego  ustąpienia  objawów  alergicznych  u  dziecka,  a  jedynie  do  ich  złagodzenia.  Aby  nie  doprowadzić  do  eskalowania  przez  matkę  eliminacji  dietetycznej  należy  wspomóc  farmakologicznie leczenie dziecka.
Diety  eliminacyjnej  u  matki  nie  należy  kontynuować  po zakończeniu wyłącznego karmienia piersią, kiedy dietę dziecka rozszerza się o produkty poza mleczne.

Wskazania do zakończenia karmienia piersią:


✔ gdy   po   przyjęciu   przez   niemowlę   pokarmu   matki   doszło   do   wystąpienia   objawów ogólnoustrojowych, czyli wstrząsu anafilaktycznego    (zblednięcie,    zsinienie,    zwiotczenie,   wymioty,   letarg,   wzmożona   potliwość) – należy natychmiast zaprzestać karmienia  naturalnego  i  zastąpić  je  podaniem  mlekozastępczej  mieszanki  elementarnej;

✔ gdy  zastosowana  dieta  eliminacyjna  u  matki  oraz  wdrożone  leczenie  antyalergiczne u dziecka nie przynoszą u niego skutecznej poprawy klinicznej;

✔ gdy  karmione  piersią  niemowlę  nie  przybywa na wadze lub ją traci;

✔ gdy  stosowana  przez  matkę  karmiącą  piersią  dieta  eliminacyjna polepsza stan kliniczny dziecka, ale pogarsza stan ogólny matki (wyczerpanie, niedożywienie). Zakończenie    karmienia    naturalnego    u    dziecka    z   nadwrażliwością   pokarmową   jest   wskazaniem   do   zastosowania mlekozastępczej mieszanki leczniczo-odżywczej eHF (znacznego stopnia zhydrolizowanej frakcji  kazeiny  lub  białek  serwatkowych  mleka  krowiego).  W przypadku wystąpienia u dziecka w trakcie karmienia  piersią  reakcji  wstrząsopodobnych,  należy  zastosować  w  żywieniu  mieszankę  elementarną  AAF  (mie-szanka aminokwasowa).

Zakończenie karmienia naturalnego i ustalenie rodzaju mieszanki  należy  przeprowadzać  w  porozumieniu  z  lek-rzem leczącym dziecko.

 

 

>>> Podobał się artykuł ? Sprawdź nasz kwartalnik "Atopia" - wszystkie numery, bezpłatnie do pobrania TUTAJ
>>> Chcesz więcej informacji i benefitów od PTCA? Zostań Członkiem PTCA (członkostwo jest bezpłatne). Zarejestruj się  TUTAJ

 

Udostępnij stronę znajomym